Abaza Mehmet Paşa

ABAZA MEHMET PAŞA, Osmanlı veziri (? – İstanbul 1634). Gürcü Meh­met Paşa’nın kardeşidir. Gençliğinde ünlü Celalilerden Canbulatoğlu’nun hazinedarlığını yaptığı sırada Kuyucu Murat Paşa’nın Canbulatoğlu ile yaptı­ğı savaşta tutsak edildi. O sırada Yeni­çeri Ağası olan Halil Ağa’nın (daha sonra vezirazam Halil Paşa) aracılığıy­la bağışlandı ve onun korumasına gir­di. Halil Paşa kaptanıderya olunca Abaza Mehmet de deryabeyi oldu. Yi­ne Halil Paşa’nın veziriazamlığı sıra­sında önce Maraş, daha sonra da Erzu­rum Beylerbeyliği’ne atandı (1621). Yeniçerilerin İstanbul’da ayaklanma­ları ve II. Osman’ı öldürmeleri üzerine, Erzurum Kalesi’ndeki yeniçerileri orta­dan kaldırmak istedi. Erzurum’dan çı­kardığı yeniçerilerle yanından kaçan­lar, İstanbul’a gelerek şikâyette bulu­nunca Abaza Mehmet Paşa Sivas Vali- liği’ne atandı (1623). Bunun üzerine ayaklandı ve Erzurum’a vali olarak atanan Mustafa Paşa’yı kente sokmadı. Ayrıca Kars ve Ahıska kalelerinin va­lilerini de kendi yanma çekti. Yeniçe­rinin tamamını Erzurum’dan çıkardık­tan sonra, yanına topladığı sekbanlarla Şebinkarahisar’ı ele geçirdi. Yakaladı­ğı yeniçerileri öldürttü. Yöre beylerine de, II. Osman’ın öcünün alınması için, kendisiyle birlikte hareket etmeleri için çağrıda bulundu. Kendisine katılanlarla birlikte kuvvetlerinin sayısı 40 bini buldu. Bu kuvvetlerle Ankara’yı kuşattıysa da iç kaleyi ele geçiremeyin- ce Niğde’ye çekildi. 1627’de Kayseri yakınlarında Karasu Köprüsü’nde Osmanlı kuvvetlerine yenilince Erzurum’ a dönmek zorunda kaldı. Sadrazam Hüsrev Paşa, Abaza Mehmet Paşa’nın üzerine yürüyerek Erzurum’u kuşattı. Ayrıca çeşitli yollardan Abaza’nın ya­nındakileri kendi yanma çekmeyi ba­şardı. İran Şahı Ababas’tan gelen yar­dım da Osmanlı kuvvetlerinin eline geçince çok zor durumda kaldı ve Sad­razam Hüsrev Paşa’dan af diledi. Ka­bul edilince de teslim oldu (1628). İs­tanbul’a geldi ve IV. Murat’ın buyru­ğuyla Bosna Valiliği’ne atandı. Bosna Valiliği sırasında Belgrat ve Vidin yö­relerinde başarılı askeri hizmetlerde bulundu. Lehistan Seferi’nde de ordu­ya komuta etti. Yine Lehistan sorunu­na ilişkin görüşmelere katılmak üzere geldiği İstanbul’da IV. Murat’ın yakın ilgisini gördü. Padişaha olan bu yakın­lığı bazı kimselerin kıskançlığına yol açtı ve Ermenilerle Rumlar arasındaki anlaşmazlık konusunda Ermenilerden rüşvet almakla suçlandı. İran Seferi sı­rasında Anadolu’ya geçmek isteği de düşmanlarınca yeniden ayaklanacağı biçiminde yorumlandı. Bu sırada padi­şahın davranışlarından kuşkulanarak, Üsküdar’a 40-50 at geçirince, durumu haber alan IV. Murat, Abaza Mehmet Paşa’nın öldürülmesini buyurdu. 24 Ağustos 1634 gecesi boynu vurulduk­tan sonra Kuyucu Murat Paşa türbe­sine gömüldü.

Giyim-kuşama meraklı ve yakışıklı bir adam olan Abaza Mehmet Paşa, IV. Murat döneminde kendi adına taşıyan bir modanın yaratıcısı oldu. Abaza ke­simi adı verilen bu modayı IV. Murat bile benimsedi, kaftan, kavuk, sarık gi­bi giysiler onun biçiminde kesildi ya da sarıldı. II. Osman’ın öcünü almak çin giriştiği mücadele ile halkın gö­zünde bir kahraman haline geldi. Bu mücadelesi, 17. yüzyıl şairlerinin Abaza Destanı adını verdikleri birçok eserin oluşmasına yol açtı.

Leave a Reply