Akaryakıt

AKARYAKIT, sıvı durumda bulunan yakıtlar. Doğal olarak bulunanlar ve yapay olarak elde edilenler olarak iki­ye ayrılır. Bitki yağları, hayvan yağları ve petrolden elde edilen akaryakıtlar eski çağlarda genellikle aydınlanma, kimi zaman da ısınmak için kullanıldı. Balina, uzun yıllar bu tür yakıtlardan biri olan ispermeçetin (balina yağı) kaynağı oldu. Zamanla tüketim, bali­naların karşılayamayacağı kadar arttı. Çağdaş akaryakıt endüstrisini 1847’de James H. Young başlattı. Young, İs- koçya’da bitümlü şist ve kayaçlardar akaryakıt (şistyağı, bitüm) elde etme» için patent aldı. 1859’da Amerika Bir leşik Devletleri. İngiltere ve Avrupa’di birçok şirket, şist, kömür ve sızım petrolden elde edilen akaryakıtı aydır, latma aracı olarak satmaya başladı. Petrolden elde edilen akaryakıtlar Doğal petrol ya da yaygın adıyla har petrol, tüm endüstri akaryakıtların: temelini oluşturur. Petrol, çeşitli hidr karbonların karışımıyla sülfür, hidr: jen, azot gibi öteki elementlerin belir oranlarda bir bileşimidir. İlk döner lerde petrol arıtma kuruluşlarında aı cak birkaç pülketrol türevi (yan ürünü – s de edilebilirdi. Bugün modern bir ar­ma yerinde günde 400 bin varil işka mekte ve yaklaşık 1.000 tür petrol : revi üretilmektedir. Bu türevlerin . önemlileri benzin, gazyağı, dam:’ yakıtlar, motor yağı ve asfalttır. Akı yakıtların ısı değerleri, içerdikleri h rokarbon oranına bağlıdır. Yan* noktaları da yakıtın cinsine göre de; şir.
Petrol dışındaki maddelerden i edilen akaryakıtlar. Petrol kök:’ akaryakıtın yerine geçebilir, katı > – fosil yakıttan akaryakıt eldesinin ç li yöntemleri vardır. Ancak bunur i kuruluşların ticaret açısından ba_N_ olduğu söylenemez. Öte yandan likle petrol rezervi bulunmayan – lerde benzin yerine kullanılabilen madde üretimi için organik kin araştırmaları yoğunlaşmakta ve y gınlaşmaktadır.
Kömürleştirme yöntemi (Carboniz on). Kömür, linyit, yağlı şist (bitür şist), katrantaşı, gilsonit gibi katı kıtların düşük derecelerde damıtıl’ sıyla elde edilen yağ ve ham ka’ birçok işlemden geçirilerek akarya dönüştürülür. Bu işlemler sırasındc de edilen öteki türevler (sülfür, ; bireşimleri, parafin vb) değer ve kı mm yönünden önde gelir. Gaz biı mi (sentez) yöntemi (gas synthe hidrojen (H) ve karbonmonoksit ( karışımı, tezleştirme yoluyla tepk ye sokularak akaryakıt, yanıcı gaz, pa­rafin ya da organik kimya maddelerine dönüştürülür. Kömür hidrojenleme yöntemi (coal hydrogenation) ilk kez F. Bergius’un. bulduğuna göre, dengeli bir derece ve basınçta, kömüre hidro­jen vererek, kömür molekülleri parça­lanır ve yeterince hidrojen yükleme­siyle hidrojen-karbon düzeyi, petro- lünkine yaklaştırılır. İkinci Dünya Sa­vaşı’ nın son yıllarında Almanya’da bu yöntemle petrol eldesi geniş oranda uygulandı.
Akaryakıt kullanımı. Petrolden elde edilen akaryakıt, ya fırınlarda yakmak için ya da iç yanmalı motor silindirle­rinde doğrudan enerji üretmek için kullanılır. Dumansız bir yanma sağla­mak, tam bir yanmayı sağlayacak ye­terli hava birikimiyle olasıdır. Akaryakıtın yeğlenmesini sağlayan özellikler. Akaryakıt katı yakıttan (kö­mür, vb) daha az yer kaplar ve daha ha­fiftir. Elde edilmesi, depolanması ko­lay ve kullanım alanı geniştir. Çabuk ve temiz yanar. Yanma artığı azdır. De­niz ulaşımında kullanım üstünlüğü (depolama kolaylığı, vb) tartışılmaz durumdadır.
Akaryakıt kullanılan ısıtma araçları, (soba, kalorifer kazanı, vb). Bu araç­larda iki yalama yöntemi kullanılır: Bu­harlaştırma ve atomlaştırma. Bu yak­ma yöntemleri hava akımıyla oluşturu­lur. Lokal ısıtmada (ev ısıtımı, oda işi­timi, vb) kullanılan gaz sobalarında in­ce yakıt (gazyağı) kullanılır. Bu yakma olayı elle denetlenebileceği gibi (ayar düğmeleri, vb) özdevimli (otomasyon) olabilir. Merkezi ısıtma sisteminde kullanılan araçlarda (kalorifer kazanla­rı) kalın yakıt (fuel oil) kullanılır. Bu araçlar elektrikle özdevimsel olarak çalışır.
Akaryakıt taşınması. Deniz yoluyla akaryakıt gemileri, kara yoluyla akar­yakıt tankerleri ya da büyük ölçüde bo­ru hatlaııyla (pipe line) taşınır. .

Leave a Reply