Dodurgalar

– Dodurgalar Kasabası, Acıpayam ovasının doğu ucunda, Acıpayam’a yaklaşık 18-19 km . mesafededir. Dodurgalar Kasabasını oluşturan Yukarı Dodurga ve Aşağı Dodurga ile Kasabanın kıble yönünde uzanan Yazır Kasabası ve Gümüş köyünün tamamına “Yaka Bucağı” da denilmektedir.
– Yöreye Yaka Bucağı denilmesinde kanaatimizce, Yaka bucağı köyleri ve kasabalarının, ovanın bitiminde yükselen yamaçlarda (yakalarda) kurulmuş olmaları neden olmuştur.

– Yukarı Dodurga ve Aşağı Dodurga muhtarlıkları 1971 yılında birleşerek Dodurgalar adını almış ve belediye teşkilatına kavuşmuştur. 1990 yılı nüfus sayımı sonuçlarına göre nüfusu 2633, 2008 yılı ADNKS nüfusu da 2050’dir. 22 Ekim 2000 tarihinde yapılan Genel Nüfus Sayımı resmi sonucuna göre Dodurgalar Kasabasının  nüfusu 2403’dür.

– Yurt bilip vatan tuttuğumuz bu güzelim ovada iki Dodurga (ﻪﻏﺭﻮﺪ ﺪ) bulunmaktadır. Yukarı Dodurga ve Aşağı Dodurga… Dodurga boyu, 24 boya ayrılan Oğuz Türklerinin [1] Boz-Ok koluna mensup bir boyunun ismidir.[2] Dodurga boyu Oğuzların Boz-Ok’[3] lar koluna bağlıdır ve Oğuz Han’ın altı oğlundan biri olan Ay Han’dan çoğaldıkları kabul edilmektedir. Komşumuz Oğuz boyu Yazır da, Ay Han’ın oğullarındandır. Ay Han oğullarının İslamiyet öncesi kutsal olarak telakki ettikleri kuş (ongun) kartaldır. Garkın ve Avşar boylarının bağlı oldukları Yıldız Han oğullarının kutsal hayvanı da tilkidir.[4]  Dodurga kelimesi sözlüklerde ve tarihi kaynaklarda “Ülke alan, mülk tutan, yerleşip sahip çıkan, yurt edinen” anlamlarına gelmektedir .[5] Cami-üt Tevarih adlı eserin yazarı Reşideddin’e göre de “yurt alan, yurt koruyan” anlamına gelmektedir.[6] Boyumuzun damgası Kaşgarlı’ya göre (۷۸), Reşideddin’e göre (تد), Yazıcıoğlu’na göre (Л)[7] biçimindedir. Kaşgarlı Mahmud’un kaleme aldığı Divan-ı Lügat-it Türk adlı meşhur ilk Türkçe lügatte ilk defa Dodurga ismi Totırka olarak geçmiştir (Dağdaş, S., ve Dağdaş, F.B., 2001-2009).

——————————————————————————–
[1]  Oğuz adı ilk kez Yenisey kitabelerinde kullanılmıştır. (İslam Ansiklopedisi, 10. Cilt, s. 381.) Oğuzların Anadolu’ya gelmeden once Hazar Denizi’nin doğusunda yer alan Maveraünnehir dahil geniş bir vatanda yaşadıkları belirtilmektedir (Faruk Sümer, 1992, Oğuzlar (Türkmenler), Tarihleri, Boy Teşkilatı-Destanları, TDAV Yayını Nu: 89, İstanbul); Boz-Ok’lar koluna dahil olan Türkmen boylarına, bu kola mensub Türklerin dayanıklı, kuvvetli, iri yarı insanlar olmaları gibi sebeblerle Türkmenistan’da Daş-Oğuzlar denilmektedir (Begliyev, 2000, s. 11, 13, 17, 141, 355).
[2]   İslam Ansiklopedisi, 9. Cilt, MEB Yayınevi, İstanbul, 1945, s. 384.
[3]  Boz-ok koluna mensub olan Oğuzlardan bir kısmı 16. yüzyılda Yozgat civarını yurt edindikleri için Türkiye coğrafyasında hala Yozgat ve civarına “Bozok yaylası” veya platosu denilmektedir. Cumhuriyet’ in ilanından sonra yapılan teşkilatlanmadan sonra Bozok adı Yozgat olarak değiştirilmiştir (Fikret Sönmez, 1986, a.g.k. s. 98.).
Oğuz töresinde ordunun tanziminde sağ cenah (sağ kol) her zaman sol koldan önce gelmiştir. Osmanlıda da ordunun sağında sürekli olarak Rumeli beylerbeyi, sol kolda da Anadolu beylerbeyi bulunurdu. Oğuzlarda hakimiyet, siyasi üstünlük Boz-ok’larda olagelmiştir. Bu nedenle Boz-ok’ ların nişanı ‘yay’, yaya tabi olan ok ise Üç-ok’ ların nişanı olmuştur. Selçuklu sultanı Tuğrul Bey Nişabur’ a girerken kolunda gerilmiş bir yay ve sadağında üç ok bulunmakta idi (Faruk Sümer’e atfen F. Sönmez, a.g.k. s. 98.).
[4]   Meydan Larousse, Büyük Larousse Sözlük ve Ansiklopedisi, 7. Cilt, Milliyet Gazetecilik, İstanbul, 1992, s. 3261, 8793.
[5]   Osman Turan, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi, Nakışlar Yayınevi, İstanbul, 1981.
[6]   Ana Britannica, Genel Kültür Ansiklopedisi, 1994, s. 231.
[7]  Dodurga’ nın damgası π (pi sayısı)’ nın tıpkısıdır. İlk bakışta hemen görülmektedir.
– Kasabanın; Çarşı Mahallesi, Tuzluk Mahallesi ve Aşağı Mahalle adında üç mahalle muhtarlığı bulunmaktadır.
– Anadolu ve Rumeli Türkiyesi’nde Osmanlı Devleti döneminde Dodurga ismiyle anılan yerleşim merkezleri 16. yüzyılda hazırlanan arazi tahrir defterlerinde 24 olarak verilmiş iken, bu sayı Cumhuriyet döneminde ülke genelinde 16’ya inmiştir.
– Kasabamızın ve ovamızın köklü bir tarihi geçmişi vardır. Sözgelişi, kasabamızın yerleşim yerinde eskiden Frigyalılar döneminden kalma taş mezarlar, Roma ve Bizans dönemlerinden kalma kilise kalıntıları (Kirse mevkiinde), mezar taşları, lahitler, hatta Ören yeri[1] olarak bilinen mevkiden toplanan eski paralar v.b. eserler bulunmaktadır. Ayrıca Dutludere mevkiinde yer alan ve halkın Gavur Yolağı olarak adlandırdığı kayalara oyulmuş merdiven de geçmişin canlı izlerini gözler önüne koymaktadır. Roma ve Bizans döneminden önceki yerleşimlere ait olan Alacahüyük, Hüyükbaşı hüyükleri ve Karadağ’da Taşlıçağıllar mevkiinde yer alan kaya mezarları, araştırma ve kazı çalışmalarına konu olacak zenginlikte tarihi kalıntılardır.

——————————————————————————–
[1] Ören antik yeri İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 13.04.1988 tarih ve 217 sayılı kararı ile III. Derece Arkeolojik Sit Alanı ilan edilmiştir (Denizli İl Kültür Müdürlüğünün Said DAĞDAŞ’a hitaben gönderdiği 30.03.2000 tarihli yazısı ekinde verilen bilgiler).
– Kasabamız kıbleye bakar. Kuzeye, poyraza kapalıdır. Bu nedenle çevreye göre çok ılımandır. Zeytin ve Antep fıstığı dahil (hatta 40-50 yıl öncesine kadar pamuk bile yetiştirilmiş ve dokunmuştur) her türlü meyve ve sebze civarda en evvel kasabamızda yetiştirilip pazarlara arzedilmektedir.

– İstanbul’da askerliğini yaparken dünya başpehlivanını yenen Ahmed Ali Pehlivan, hem İstanbul’da, hem de bütün Ege’de kasabamızın nam salmış bir yiğididir.. Ahmed Ali Pehlivan ve beraberinde güreşlere katılan 50-60 kişilik Dodurgalı yağlı güreş ustaları düğünlerde-derneklerde kasabamızın adını Pehlivanlar Diyarı olarak çevre muhitlere duyurmuşlardır. Arif Pehlivan, Ese Pehlivan, Fevzi Pehlivan, Ramazan pehlivan, Koca Recep gibi çok sayıda pehlivan kasabamızdan yetişmiştir.

– Yukarı Dodurga; Eşeler Dağının güneybatısında doğudan batıya uzanan yamaçlar üzerinde kuruludur. Doğusunda  Arslanlı İni, Deve Taşı, kuzeyinde boydan boya uzanan Söbe Alanı etekleri yer almaktadır. Kasabanın kuzey yamaçlarını, aynı zamanda su kaynağı da bulunan İnönü mevkii sınırlamaktadır. Şahanlar Deresi ise, kasabanın Çarşı Mahallesini ikiye ayırmaktadır. Batısını ise Kaya Gediği de denilen Ardıç Doru kayalıklarının uzantısı çevrelemektedir (Dağdaş, S., ve Dağdaş, F.B., 2001-2009).
Yukarı Dodurga’nın 1970’li yıllara kadar batı yönündeki yerleşimi, Kaya Gediği denilen sırtlara kadar uzanırken, günümüzde Yukarı Dodurga ve Aşağı Dodurga arasında kalan alanlar da yerleşime açılmıştır. Dodurgalar İlköğretim Okulu Kaya Gediği önüne taşınmış, Sağlık Ocağı, İlköğretim Okulunun altındaki arazide inşa edilmiş, Dodurgalar Köy Grup Teknisyenliği Binası da aynı mahalde inşa edilerek 1990’lı yılların başında hizmete açılmıştır.
– Kasabanın kıble yönünde, Bağyanı ve Bağarası adlarını taşıyan sulanan razilerden oluşan yemyeşil bahçeler uzanmaktadır. Bu nedenle yakın çevrede Kasabamız, Yeşil Dodurga olarak da bilinmektedir…
gdri.
– Yaylamız Eşeler Yaylasıdır. Acıpayam’ın eş meşhur yaylası olarak bilinir ve tanınır… Yaylamızın; Aktaş, Beloluk, Söğütlü Yayla, Yukarı Yayla, Aşağı Yayla, Kıramıkçı Deresi, Yoğunoluk, Naldöken, Yatılı Pınar, Ercöz (Erceöz) adlarını taşıyan bölümleri ile birlikte Ulu Yayla, Akpınar, Güney Yaylası, vb… adlarla anılan bölümlerindeki tertemiz pınarlarından kaynayıp gelen suların toplandığı Değirmen Deresi, Dodurgalar ve Yazır Kasabalarının hem içme suyu hem de sulama suyu ihtiyaçlarını karşılamaktadır.
– Eşeler Dağında birinci derecede önem taşıyan yayla ve meralar yer almaktadır. Maden yatakları bakımından da zengindir. Bir taraftan, 2006 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile Turizm Alanı ilan edilen Salda Gölüne uzanan, diğer taraftan 2268 metre yüksekliğindeki Eşeler Dağı-Erenler dorusu-(Akkaya dorusu) ile yörenin en yüksek dağını bulunduran yaylamızın koyun ve davar yoğurdunun tadına da doyum olmaz.
– Kasabamız, 1970’li yıllara kadar, elektrik tesisatı henüz yaygınlaşmadan evvel çevre köylerin akın akın un ve bulgur öğütmeye geldikleri adı üstünde Değirmenderesi olarak anılan deredeki çok sayıda su değirmenleriyle meşhurdur. Eşeler yaylasından toplanıp gelen Değirmendere üstünde kurulu Başdeğirmen, Çatallar değirmeni, Mahmudlar değirmeni, Kanlı değirmen, Aşağı değirmen v.b. gibi çok sayıda su değirmeni, serin kavak (çınar) ağaçlarının altında sayısız misafiri ağırlamış, hatıralara konu olmuştur. Misafirperverliği ile de maruf olan kasabamız un değirmenlerine gelen civar köylerin halkıyla kaynaşmış, tanışmış, kız alıp vermiş ve sarsılmaz bağlar tesis edilmiştir. Değirmen Deresi günümüzde ise, “alabalık tesisleri” ile ün kazanmıştır…

– Kasabamız; Akdeniz Bölgesi’nin Teke Yarımadası da denilen Batı Akdeniz Bölümünün hem coğrafi, hem de kültürel özelliklerini taşımaktadır. Bu nedenle; karstik yapıda kireçli araziler yöremizde yaygındır. Bunun tabii sonucu olarak civarda irili ufaklı çok sayıda in (≈mağara) bulunmaktadır. Turistik öneme haiz olduğu MTA (Maden Tetkik Arama Enstitüsü) tarafından tespit edilen ve turizme açılmasına karar verilen inlerden birinin adı Keloğlanlar ini (Kızlar ini) olup Karadağ’da bulunmaktadır. Nadide sarkıt ve dikitleriyle emsalsiz güzellikler sunan inlerimiz yerli ve yabancı misafirlerini beklemektedir (Dağdaş, S., ve Dağdaş, F.B., 2001-2009).

Dodurga  Odaları  Hakkında  Kısa  Bilgi:
·        Misafirperverliği ile tanınan Kasabamızda, misafir ağırlama mekanı olarak da tarif edilen çok sayıda “Oda” bulunmakta idi… Günümüzde ise, işlevleri kalmadığı için satılmışlar ve yerlerine satın alanlar tarafından binalar ve/veya Cami yapılmıştır.. Büyük çoğunluğu 1960’lı yıllara kadar, hatta bazıları 1980’li yılların sonuna kadar hizmet vermişlerdir. Odaların bazı özellikleri şunlardır:
– Odalar “tek saray” idi… Altına mal bağlanır, üstünde kalınırdı. Hayır yapmayı çok sevenler; gelen misafirlere birer kase çorba-yemek verirlerdi. Gelen misafirler, mallarını yemlemek için torba torba saman dererlerdi komşulardan (1341’li F. Dağdaş’dan naklen Said Dağdaş, 20.07.2002)…
Kasabamızda (Yukarı Dodurga’da) meşhur bazı “oda”ların isimleri ve özellikleri, adlarını taşıyan sülaleler ve yakın tarihte işlevleri hakkındaki kısa bilgiler aşağıda naklen takdim edilmiştir:
1- HACI MEHMEDLER ODASI: İdarecileri: Hacı Mehmed Ağa ve oğlu Numan (Ali Vehbi, 1951),
2- TATARLAR (DEMİRCİLER) ODASI: İdarecileri: Hacı Süleyman oğlu Molla Hüseyin ve oğulları İsmail ve Sadık (Ali Vehbi, 1951). “Elif Ninemin kardeşi olan Buhurcuların öldürdüğü Molla Hüseyin yaptırmış…” (F. Dağdaş’dan naklen S. Dağdaş, 20.7.2002),
3- MISIRLI ODASI: İdarecileri: Arap Hacı Mehmed ve oğlu Ömer (Ali Vehbi, 1951),
4- DIĞANLAR ODASI: Çayırlık Mevkiindedir. “Müftülerin Mustafa’nın ev yaptığı yer. Nezire’nin Salih Dayın 10-15 sene kaldı son deminde…” (1341’li F. Dağdaş’dan naklen Said Dağdaş, 20.07.2002).
5- TANISKALAR ODASI: İdarecileri: Hacı Tanıska ve oğlu Hacı Mehmed (1306’lı Çanakkale Gazisi),
6- AĞALAR ODASI:
7- HACILAR ODASI: “Hacıoğlu kızı Ayşe ninenin oğlu Hidayet Dayının yeni evinin olduğu yerdeydi…” (F. Dağdaş’dan naklen S. Dağdaş, 20.7.2002),
Not: Hacıoğlu kızı, Hacı Hatiplerin Said Hoca’nın ikinci eşi olan Ayşe ninemizin anasıdır.
8- CINGILLAR ODASI: “Medresenin olduğu yerdeydi. Kalaycılar-satıcılar gelir, kalırdı…” (F. Dağdaş’dan naklen S. Dağdaş, 20.7.2002),
9- HACI AĞALAR ODASI: “Hacı Ağaların eski evinin yola bakan tarafı…” (F. Dağdaş’dan naklen S. Dağdaş, 20.7.2002),
10- MOLLA HASANLAR ODASI (İsmet’in ev yaptığı yerdeydi. Az çalıştı…)
11- MOLLALAR MESCİDİ: “Hem Oda, hem de Mescid idi. Bir odasında misafir kalırdı, diğerinde namaz kılınırdı…” (1341’li F. Dağdaş’dan naklen Said Dağdaş, 20.07.2002)…
Mollalar Mescidi/Odası, 1987 yılında tamamen “Cami”ye çevrilmiştir. Yaptıran sülalenin adı ile anılmaktadır. Günümüzde, “Mollalar Camii” adı ile anılan, kadrolu bir Camidir.
Dodurgalar Kasabasında dört cami ve bir Kur’an-ı Kerim Kursu hizmet vermektedir:
a)      Çarşı Camii (Cami Yanı Mevkiinde olup, Çarşı Mahallesindedir.),
b)      Tuzluk Camii (Değirmenderesi-Muza Mahallesi yolu üzerinde olup, Tuzluk Mahallesindedir.),
c)      Mollalar Camii (Arıkbaşı Mevkiinde olup, Çarşı Mahallesindedir.) ve
d)      Aşağı Dodurga Camii (Aşağı Mahalle’dedir.)…
e)      Kur’an-ı Kerim Kursu (Çarşı Mahallesindeki mescidin sınıfa dünüştürülmesi ile yeniden hizmete alınmıştır).
Dodurgalar Kasabamızdaki ilköğretim okulunun adı ise;
a) Dodurgalar Şehit Şeref Tay İlköğretim Okulu’dur  (248501.meb..k12.tr)

Leave a Reply