Kelime-i tevhid

Tevhid-i ilahîyi ifade eden “lâilahe illAllah Muhammedür resulullah” cümle-i kudsiyesidir. (Bak: tevhid)(bütün esmâ-i hüsnânın ifâde ettiği mânalar ile bütün sıfât-ı kemaliyeye, lâfza-i celâl olan “Allah” bil’iltizam delâlet eder. Sair ism-i haslar yalnız müsemmâlarına delâlet eder. Sıfatlara delâletleri yoktur. Çünki sıfatlar müsemmâlarına cüz olmadığı gibi aralarında lüzum-u beyyin de yoktur. Bu itibarla ne tazammunen ve ne iltizamen sıfatlara delâletleri yoktur. Amma lâfza-i celâl bil’mutâbakat zât-ı akdese delâlet eder. Zât-ı akdes ile sıfât-ı kemaliyye arasında lüzum-u beyyin olduğundan, sıfatlara da bil’iltizam delâlet eder. Ve keza, uluhiyet ünvanı sıfât-ı kemaliyeyi istilzam etmesi ism-i has olan “Allah”ın da o sıfâtı istilzam ettiğini istilzam ediyor. Ve keza, “Allah” kelimesi de, nefiyden sonra sıfatlar ile beraber düşünülür. Binaenaleyh “lâilâhe illâllah” kelâmı, esmâ-i hüsnânın adedince kelâmları tazammun ediyor. Bu itibarla, şu kelime-i tevhid kelâmı, delâlet ettiği sıfatlar itibariyle bin kelâm iken bir kelâm oluyor. “Lâ hâlika illAllah”, “lâ fâtıra, lâ râzıka, lâ kayyume illâllah” gibi… Binaenaleyh, terakki etmiş olan zâkir bir zât, bu kelâmı söylerken içindeki binlerce kelâmları söylemiş oluyor. M.N.).

Leave a Reply